Historia ka një zakon të rrezikshëm: krimet më të rënda i vesh me fjalë të bukura. Në Kanada, për më shumë se 100 vjet, fjala “arsim” u përdor për të justifikuar një nga politikat më çnjerëzore të shekullit modern: marrjen me forcë të fëmijëve autoktonë nga familjet e tyre për t’i zhveshur nga identiteti, gjuha dhe kultura.
Kjo nuk ishte një devijim, as një gabim i izoluar. Ishte politikë shtetërore e mirëmenduar, e zbatuar me ligj, me polici, me buxhet publik dhe, po, edhe me bekimin e kishës.
Shteti që ligjëroi dhunën
Që nga fundi i shekullit XIX, Kanadaja miratoi ligje që e bënin të detyrueshme dërgimin e fëmijëve autoktonë në shkolla rezidenciale. Prindërit nuk pyeteshin. Refuzimi ndëshkohej. Policia i merrte fëmijët nga shtëpitë, shpesh në moshë shumë të vogël, dhe i dërgonte qindra kilometra larg.
Qëllimi nuk u fsheh kurrë: asimilim total. Shteti donte të zhdukte “indianin” duke e filluar nga brezi më i pambrojtur.
Kisha: jo thjesht dëshmitare, por bashkëzbatuese
Një pjesë thelbësore e kësaj makinerie ishin kishat. Shkollat rezidenciale u administruan kryesisht nga:
Kisha Katolike
Kisha Anglikane
Kisha Protestante (United Church)
Me fonde shtetërore dhe autoritet moral fetar, këto institucione nuk ishin thjesht të pranishme, por drejtonin jetën e përditshme të fëmijëve.
Brenda mureve të shkollave:
gjuha amtare ndalohej dhe ndëshkohej
besimet autoktone cilësoheshin “pagane”
kultura e tyre trajtohej si mëkat
disiplina fetare përdorej si mjet kontrolli
Kisha, që predikon mëshirë dhe dinjitet njerëzor, u bë pjesë e një sistemi që i ndau fëmijët nga prindërit dhe nga vetja e tyre.
Heshtja që vret dy herë
Për dekada, dhuna u mbulua me heshtje. Fëmijët që vdisnin nga sëmundjet, keqtrajtimi apo neglizhenca varroseshin pa emër. Familjet nuk njoftoheshin. Kisha dhe shteti dinë, por nuk folën.
Zbulimi i varreve të pashënuara pranë ish-shkollave nuk është thjesht një tronditje historike. Është prova se heshtja institucionale ka qenë po aq kriminale sa vetë veprimi.
Falja që nuk mjafton
Shteti kanadez ka kërkuar falje. Disa përfaqësues fetarë gjithashtu. Por falja, kur vjen pas një shekulli, nuk e kthen fëmijërinë e humbur, nuk e rikthen gjuhën e zhdukur, nuk e shëron traumën e trashëguar.
Kur kisha kërkon falje, duhet të pranojë diçka më të rëndë se “gabime të së shkuarës”:
bashkëpërgjegjësi morale dhe institucionale.
Një mësim që nuk duhet relativizuar
Ky editorial nuk është kundër fesë, por kundër keqpërdorimit të fesë nga pushteti. Nuk është kundër arsimit, por kundër arsimit që shndërrohet në armë për zhdukje identiteti.
Historia e fëmijëve autoktonë në Kanada na kujton një të vërtetë të pakëndshme:
kur shteti dhe kisha bashkohen pa llogaridhënie, viktimat janë gjithmonë më të pambrojturit.
Dhe kur krimi quhet “mision civilizues”, ai bëhet edhe më i rrezikshëm.
