Diktatura nuk mjaftohet kurrë me kontrollin e së tashmes. Ambicia e saj reale është e ardhmja. Në Spanjën e gjeneralit Francisco Franco, kjo e ardhme u ndërtua mbi një krim të heshtur dhe afatgjatë: marrjen sistematike të fëmijëve nga familjet “ideologjikisht të gabuara” dhe riedukimin e tyre në shërbim të regjimit.
Ky nuk ishte një episod i izoluar, por një praktikë që nisi pas Luftës Civile Spanjolle (1936–1939) dhe, në forma të ndryshme, vazhdoi për dekada.
Origjina ideologjike e krimit
Pas fitores së frankistëve, regjimi e konsideroi republikanizmin, të majtën dhe liberalizmin si “sëmundje morale” që mund të trashëgohej. Në këtë logjikë, fëmijët e të mundurve u panë si material për t’u “shpëtuar” nga ndikimi i prindërve të tyre.
Një rol kyç në këtë ideologji pati psikiatri frankist Antonio Vallejo-Nájera, i cili pretendonte se bindjet politike kishin bazë biologjike dhe se fëmijët e republikanëve duhej të shkëputeshin nga familjet për të mos “degjeneruar” shoqërinë.
Si u morën fëmijët
Fillimisht, fëmijët u morën nga:
nëna republikane të burgosura
familje të etiketuar si “armiq të regjimit”
gra të varfra, beqare ose politikisht të pambrojtura
Shumë nëna u informuan se fëmijët e tyre kishin vdekur, ndërsa në realitet ata jepeshin për adoptim. Dokumentet falsifikoheshin. Emrat ndryshoheshin. Identiteti fshihej.
Me kalimin e viteve, sistemi u shndërrua edhe në rrjet abuzimi dhe trafiku fëmijësh, ku përfshiheshin mjekë, institucione shtetërore dhe urdhra fetarë.
Roli i kishës
Kisha katolike nuk ishte thjesht pranë këtij sistemi – ajo ishte pjesë e tij. Shumë maternitet, jetimore dhe institucione ku ndodhnin këto adoptime kontrolloheshin nga urdhra fetarë.
Me autoritet moral dhe besim publik, kisha:
ndërmjetësonte adoptimet
mbulonte falsifikimin e dokumenteve
justifikonte ndarjen e fëmijëve si “akt shpëtimi moral”
Në emër të fesë dhe rendit, u shkel e drejta më themelore: lidhja mes prindit dhe fëmijës.
Nga ideologji në industri
Pas viteve 1950, edhe pse aspekti ideologjik u zbeh, praktika vazhdoi. Tashmë jo vetëm për arsye politike, por edhe për përfitim financiar. Familje të pasura dhe besnike të regjimit merrnin fëmijë, ndërsa nënat biologjike mbeteshin në errësirë.
Vlerësimet flasin për dhjetëra mijëra raste, disa burime përmendin deri në 300 mijë fëmijë të prekur nga ky sistem gjatë dekadave.
Plagë e hapur edhe sot
Pas vdekjes së Francos në vitin 1975, Spanja zgjodhi një “pakt harrese” për të kaluar tranzicionin demokratik pa përballje të drejtpërdrejtë me krimet e së shkuarës. Kjo bëri që çështja e fëmijëve të vjedhur të mbetej pa drejtësi.
Edhe sot:
shumë dosje janë të mbyllura
përgjegjësit nuk janë ndëshkuar
viktimat kërkojnë origjinën e tyre përmes ADN-së
Shumë prej këtyre fëmijëve janë sot të rritur apo të moshuar, ende në kërkim të emrit të vërtetë, nënës biologjike, historisë së humbur.
Kur e vërteta varroset, trauma mbijeton
Regjimi i Francos u përpoq të riformatonte shoqërinë duke ndërhyrë te më e shenjta: familja. Por asnjë diktaturë nuk arrin të fshijë plotësisht kujtesën.
Gjakut nuk i ndryshohet historia me dokumente false. Kujtesa nuk shlyhet me heshtje institucionale.
Historia e fëmijëve të vjedhur në Spanjë është dëshmi se krimet më afatgjata janë ato që prekin brezat, dhe se drejtësia e vonuar mbetet gjithmonë padrejtësi.
